Machtig Mooie Regio
Een verkwikkend vergezicht voor regio Drenthe - Overijssel
Onze inzending ‘Machtig mooie regio!’ is finalist in de 13eeditie van de
Eo-Wijersprijsvraag 2025-2026. Met ‘Verkwikkende vergezichten’ richtte deze editie van de prijsvraag zich op regionaal ontwerpen aan gezondheid en geluk in regio’s met complexereg ezondheidsproblematiek: Drenthe-Overijssel, Mooimaasvallei en Foodvalley.
Samen met Annelies Acda, gezondheidsexpert, bedachten we een plan voor de regio Drenthe-Overijssel waarmee er structureel gewerkt kan worden aan gezondheid op de regionale schaal.
De regio
De regio Drenthe-Overijssel is een landschap van hoogveenontginning. Het is een landschap met kwaliteiten, zoals de Reest, oude ontginningskanalen en coulisselandschappen. Maar het is ook een regio met uitdagingen. Zo is het een regio met relatief veel gezondheidsproblematiek.
Zowel het landschap, als de gezondheidsproblematiek zijn terug te leiden tot de tijd van de grootschalige hoogveenontginningen vanaf eind 18e eeuw tot begin 20ste eeuw. Welgestelde machten lieten arbeiders onder slechte omstandigheden tegen minimale lonen hetlandschap vergraven. Na de ‘vervening’ bleven veel arbeiders in de regio wonen als kleine boeren of fabrieksarbeiders. Zij zagen hun landschap vanaf de jaren’50 weer flink veranderen door de ruilverkaveling.
Deze geschiedenis heeft gezorgd voor een sentiment dat grotere machten bepalen wat er met de regio gebeurt.
Gezondheid, macht en het oude markestelsel
Met ‘Machtig mooie regio’ zijn het juist die machtsverhoudingen die we aankaarten en aansporen tot verandering. Immers, ervaren gezondheid komt grotendeels voort uit een gevoel van grip op je eigen omgeving. Wij zijn ervan overtuigd dat om de gezondheid te verbeteren op regionale schaal, het essentieel is om de inwoners van een gebied meer grip te geven op de eigen leefomgeving.
Om dit te bewerkstelligen halen we inspiratie uit het oude Markestelsel, dat ook in deze regio bestond vóór de vervening. Door hun schaal zorgde de marke voor sociale cohesie en betrokkenheid bij het landschap. Deze middenschaal, zowel landschappelijk als afsprakenmodel voor de gemeenschap, is precies wat er in de regio nu ontbreekt.
Op naar de Nieuwe Marken
Met de Nieuwe Marke brengen we en de middenschaal terug. Hoe de nieuwe marke eruit komt te zien is niet vooraf bepaald. De Nieuwe Marke is een ruimtelijk ontwerpproces waarin de gemeenschap actief keuzes maakt en met overheden en een multidisciplinair ontwerpteam gezamenlijk werkt aan een vitale leefomgeving.
Een vitale Nieuwe Marke komt niet zonder eisen. In lijn met het Planbureau van de Leefomgeving heeft een nieuwe marke onder andere: een levendige kern, basiszorg, een vitaal bodem- en watersysteem, onderwijs, woningen, sportvoorzieningen, ontmoetingsplekken en plekken in de natuur. En minstens zo belangrijk: een nieuwe marke is goed verbonden met een grotere regiokern met OV en fiets.
Markemethode
Om de gemeenschap actief te betrekken hebben we de Markemethode ontwikkeld. Deze methode leunt op generatiedenken. Er wordt 2 à 3generaties teruggekeken, naar het heden gekeken en 2 à 3 generaties vooruitgekeken. Hiermee ontstaat inzicht in de waarden van de gemeenschap, de lokale en regionale opgaves die nu spelen, en wat voor Marke de gemeenschap wil nalaten aan hun kleinkinderen en wat voor ruimtelijke en organisatorische keuzes hierbij horen.
Een gezonde regio komt voort uit fysieke ingrepen in het landschap én het versterken van gemeenschappen en hun vermogen om gezamenlijkrichting te geven aan hun toekomst.
Eén succesvolle marke is daarbij niet voldoende. Ook omliggende marken moeten aan de slag. Wanneer alle vijftien marken op vergelijkbare wijze werken aan hun toekomst, ontstaat binnen enkele generaties een regio met een gezonde leefomgeving, waarin gemeenschappen bij machte zijn.
